Productschap vis

De kweekvissector in Nederland bestaat uit palingkwekerijen, meervalkwekerijen, een klein aantal forelkwekerijen en slechts twee zeeviskwekerijen. Ongeveer de helft van de viskweekbedrijven is aangesloten bij de belangenvereniging: de Nederlandse Vereniging van Viskwekers (NEVEVI).

Nederlandse viskwekerijen maken gebruik van recirculatiesystemen. In een recirculatiesysteem wordt het water constant gefilterd en gezuiverd waardoor het water vrijwel geheel opnieuw wordt gebruikt. Door verbeterde technieken zijn de ammoniak- en de nitraatproblematiek volledig opgelost. Naast de aandacht voor het milieu, wordt veel aandacht geschonken aan het welzijn van de vissen.

Aangezien de viskweeksector een relatieve nieuwkomer is, is het beleid voor deze sector nog nauwelijks ontwikkeld. Een eerste aanzet is gemaakt met de Beleidsverkenning Aquacultuur. Het Productschap Vis heeft een eigen beleidsnota Viskweek gepubliceerd.

De Nederlandse viskweeksector heeft in 2005 de Gedragscode voor viskwekers in Nederland ingesteld.

Dit is een gedragscode voor alle viskwekers in Nederland. De code maakt geen onderscheid in soort, type of grootte van kwekerijen en is bedoeld voor iedereen die zich bezighoudt met kweken van vis bestemd voor consumptie. 

Palingkweek

In Nederland is de kweek van paling (Anguilla anguilla) qua volume en aantal bedrijven de belangrijkste. Een verschil met andere vissoorten die worden gekweekt is dat de palingkwekerijen afhankelijk zijn van de aanvoer van glasaal om deze verder op te kweken tot consumptiepaling. Er wordt hard gewerkt aan het ontrafelen van het mysterie van de voortplanting van paling. Inmiddels zijn wetenschappers (o.a. bij de Leidse Universiteit) erin geslaagd om paling voort te planten, doch het in leven houden van de uitgekomen larven is nog niet gelukt.

Een factor die medebepalend is voor de kostprijs is de prijs van glasaal die vanuit Zuid-Europa wordt geïmporteerd. De prijs van glasaal fluctueert nogal en is mede afhankelijk van de hoeveelheden glasaal die naar China worden geëxporteerd.

De palingkweeksector zou ook een bijdrage kunnen leveren aan het Nederlandse Aalherstelplan in de zin van het uitzetten van opgekweekte aaltjes. De coördinatie ervan zou via de in het leven geroepen stichting 'Future for eel' kunnen verlopen.

Meervalkweek

In Nederland wordt vanaf begin jaren 80 de Afrikaanse meerval (Clarias gariepinus) gekweekt. Deze vis is uitermate geschikt als kweekvis omdat de meerval relatief weinig water nodig heeft waardoor een hoge visdichtheid mogelijk is. Ook behoeft geen zuurstof aan het water te worden toegevoegd, zoals dat wel bij palingkweek het geval is. Meervalkweek kan op zeer kleine schaal gebeuren vandaar dat enkele varkens- of pluimveehouders hebben gekozen voor het opzetten van een meervalkwekerij als nevenactiviteit. Een aantal voorzieningen was vaak al aanwezig zoals een overdekte ruimte, goede grondwatervoorziening en mestputten.

Sinds een paar jaar is daar een nieuwe soort bijgekomen. Een kruising tussen de Clarias gariepinus en de Heterobranchus longifilis. De soort heeft de handelsnaam 'Claresse' meegekregen. Het is een witvissoort in tegenstelling tot de Afrikaanse meerval. Het kweken van de Claresse gebeurt ook in een milieuvriendelijk  recirculatiesysteem.

Forelkweek

De forel (Oncorhunchus mykiss) is van de overige soorten kweekvis de belangrijkste. De traditionele forellenkweek vindt plaats in doorstroomsystemen, waarbij rivierwater door de kweekbassins wordt geleid. Een andere mogelijkheid voor de kweek van forellen is die in (ontgronding-) putten. De mogelijkheden voor de kweek van forellen zijn in Nederland echter beperkt door een gebrek aan grote hoeveelheden stromend water van goede kwaliteit. Bovendien wordt de kweek bemoeilijkt door het grote verschil in zomer- en wintertemperatuur. De hoeveelheid gekweekte forel is al geruime tijd vrij stabiel.

Tilapiakweek

Een vissoort waar veel interesse voor bestond als kweekvis was de tilapia (Oreochromis - verschillende soorten). Aanvankelijk verloopt de kweek succesvol doch door de financiële crisis en de grote hoeveelheden goedkope ingevroren visproducten hebben ertoe geleid dat de tilapiaproductie zowel in Nederland als in België niet langer concurrerend kon leveren.

Zeeviskweek

De teelt van zeevis is nog nauwelijks van de grond gekomen. Op beperkte schaal wordt zeevis gekweekt zoals tarbot (Scophthalmus maximus), zeebaars (Dicentrarchus labrax) en zeebrasem (Pagellus bogaraveo). Het Nederlandse klimaat is niet bijzonder gunstig voor zeevisteelt omdat de gemiddelde watertemperatuur van het kustwater slechts 4 maanden per jaar optimaal is voor kweekdoeleinden. Het kweken van zeevis is wel mogelijk in recirculatiesystemen.

Dierenwelzijn

Er is nog weinig wetenschappelijk bekend over het gedrag van vissen. Uitgangspunt in de viskwekerij is dat de vis zo min mogelijk stress moet ondervinden bij de diverse handelingen binnen de kwekerij. Accenten liggen op het gebied van het levend transporteren van vissen, de dichtheden in de kweekinstallaties, het gebruik van diergeneesmiddelen en het 'diervriendelijk' doden van vissen.

In Nederland is al een groot aantal diergeneesmiddelen geregistreerd voor gebruik bij diverse diersoorten, behalve voor vissen. Registratie vindt plaats per diersoort. Per diersoort afzonderlijk worden de zogenaamde Maximum Residue Levels (MRLs) vastgesteld. Een werkgroep van deskundigen op het gebied van diergeneesmiddelen heeft een lijst van diergeneesmiddelen voor vissen opgesteld, welke past binnen de nieuwe Europese regelgeving ten aanzien van geneesmiddelengebruik. Het geneesmiddelengebruik in de Nederlandse viskwekerijen is al zover teruggedrongen, dat in een groot aantal bedrijven, met name meervalkwekerijen, geen geneesmiddelen meer worden gebruikt. Op grond van de Warenwet worden door bevoegde keuringsdiensten regelmatig steekproeven genomen en wordt de vis die voor consumptie wordt afgeleverd onderzocht op residuen van diergeneesmiddelen.

Zie ook de Standpunten Productschap Vis over het welzijn van kweekvissen en de Standpunten Productschap Vis over diergeneesmiddelen.